یک پرسش، یک پاسخ /دربارۀ قانون توهین به مقدسات

0
6

یک پــرســش، یــک پــاســــخ
————————————————
در باره‌ی قانون توهین به مقدسات
چند روز پیش شماری از منتقدان با انتشار بیانیه خواهان “برچیده شدن قانون توهین به مقدسات” شدند قانونی که به موجب آن در چهار دهه‌ی اخیر تعداد زیادی از منتقدان و معترضان به زندان و اعدام محکوم شده‌اند. این موضوع را با محسن جکیمی مترجم، نویسنده و عضو کانون نویسندگان ایران در میان گذاشتیم و نظرشان را جویا شدیم. پایین‌تر پاسخ حکیمی را بخوانید.
(توضیح: مطالبی که تحت عنوان “یک پرسش، یک پاسخ” در این صفحه درج می‌شوند نظرهای پاسخ‌دهندگان است و لزوما با نظر کانون نویسندگان ایران یکسان نیست).
***********
به تازگی شماری از «نواندیشان دینی» با انتشار بیانیه ای خواهان برچیده شدن «قانون توهین به مقدسات» شده اند. بی تردید، مطالبه‌ی برچیده شدن هر قانونی که با آزادی بیان در ستیز باشد و دهان منتقدان و مخالفان را ببندد مغتنم است و باید از آن استقبال کرد. اما، با آن که در این بیانیه به صراحت گفته شده که هدف امضا کنندگان نه «اصلاح» این قانون بلکه برچیده شدن آن است، دقت در مضمون استدلال نهفته در پس این مطالبه چیز دیگری را نشان می دهد. اساس این استدلال چنین است: «ابهام در معنای مفاهیم کلیدی این دو مادّه قانونی [مواد ۲۶۲ و ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی] یعنی «توهین» (یا «سبّ») و «مقدّسات» موجب می‌شود که بر سر اطلاق این مواد اختلاف نظر جدّی رخ دهد. آیا «توهین» شامل هرگونه پرسش، سنجش‌گری و حتّی تردیدافکنی می‌شود و یا این‌که صرفاً شامل به کار بردن الفاظ رکیک در فضای علنی به قصد توهین آن هم در حالت روانی عادّی است؟ آیا «مقدّسات» شامل هرگونه اعتقاد اسلامی می‌شود و یا تنها شامل باورهای ـــ به اصطلاح ـــ «ضروری» اسلامی (مانند توحید و نبوّت) است؟» پیش از هر چیز باید گفت که مطلب مورد نظر نویسندگان بیانیه فقط در ماده ی ۲۶۲ قانون جدید مجازات اسلامی آمده و ماده ی ۵۱۳ این قانون درباره ی موضوع دیگری است و ربطی به مطلب مورد نظر این نویسندگان ندارد. در قانون قدیم مجازات اسلامی (پیش از سال ۱۳۹۲) مطلب مورد نظر نویسندگان بیانیه در ماده ی ۵۱۳ آمده بود، به این شرح: «هرکس به مقدسات اسلام و یا هر یک از انبیاء عظام یا ائمه طاهرین یا حضرت صدیقه طاهره اهانت نماید اگر مشمول حکم ساب النبی باشد اعدام می شود و در غیر این صورت به حبس از یک تا پنج سال محکوم خواهد شد.» در قانون جدید (مصوب ۱۳۹۲) در بخش مربوط به «حدود» فصل جدیدی باز شده تحت عنوان «سب نبی». ماده ۲۶۲ ذیل این فصل آمده، که چنین است: «ﻫﺮ ﮐﺲ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﻋﻈﻢ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ و ﯾﺎ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻈﺎم اﻟﻬﯽ را دﺷﻨﺎم دﻫﺪ ﯾﺎ ﻗﺬف ﮐﻨﺪ ﺳﺎب اﻟﻨﺒﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﮑﻮم می شود.» تبصره: «ﻗﺬف ﻫﺮ ﯾﮏ از اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم و ﯾﺎ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮا ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﯾﺎ دﺷﻨﺎم ﺑﻪ اﯾﺸﺎن در ﺣﮑﻢ ﺳﺐ ﻧﺒﯽ اﺳﺖ.» بنابراین در قانون جدید نه تنها کلمه «مقدسات» وجود ندارد بلکه کاملا صریح و بدون ابهام منظور از «توهین» بیان شده و به عنوان «سب» یعنی دشنام معنا شده است. معنای دشنام نیز به ویژه وقتی در کنار «قذف» آورده شود کاملا روشن و مشخص و بی ابهام است. به این ترتیب، در قانون جدید مجازات اسلامی هیچ گونه ابهامی وجود ندارد، نه در مورد «توهین» و نه در مورد «مقدسات». آنچه محل ابهام است از قضا در خود بیانیه ی «نواندیشان دینی» وجود دارد و آن همانا ترکیب ابهام آمیز «الفاظ رکیک» است. روشن است که کلمه ی «رکیک» را هر کس ممکن است به دلخواه خود معنی کند. یک لفظ تند اهانت آمیز را ممکن است یک قاضی «رکیک» نداند، اما قاضی دیگر ممکن است حتی یک لفظ ملایم انتقادی را «رکیک» معنا کند و بر اساس آن حکم اعدام صادر کند. در واقع، بیانیه ی «نواندیشان دینی» یک ابهام آشکار را جایگزین «ابهام»ی کرده است که اساسا در قانون جدید مجازات اسلامی وجود ندارد. چرا؟ برای گرفتن این نتیجه که آزادی بیان باید «مشروع» یعنی مبری از «الفاظ رکیک» باشد. بدیهی است که هیچ انسان آزادی خواه و آزادی اندیشی با کاربرد «الفاظ رکیک» در نقد هیچ کس از جمله انبیا و ائمه موافق نیست و به هیچ روی آن را توصیه نمی کند. اما این نیز به همان اندازه بدیهی است که وجود چنین ترکیبی در قانون (که مدافعان آزادی بیان «مشروع» چاره ای جز توصیه ی آن به قانونگزار ندارند) دست کارگزاران و مجریان قانون را برای ستیز با آزادی بیان و بستن دهان منتقدان و مخالفان باز می گذارد. در یک کلام و به طور خلاصه، تنها از موضع آزادی بی قید و شرط یا بی هیچ حصر و استثنای بیان است – و نه از موضع آزادی بیان «مشروع» – که می توان به طور پیگیر خواهان برچیده شدن قوانینی از نوع قانون مندرج در ماده ۲۶۲ قانون مجازات اسلامی شد. نمی توان از یک سو خواهان برچیده شدن قانون «توهین به مقدسات» شد و، از سوی دیگر، جا را برای شکل «ملایم تری» از این قانون باز گذاشت. 
محسن حکیمی

Keine Fotobeschreibung verfügbar.
Bild könnte enthalten: 1 Person, Brille, Sonnenbrille und Nahaufnahme

دیدگاهتان را بنویسید

Please enter your comment!
Please enter your name here